Medicina Sportiva Practica 1999 Tom 1 Nr. 1

Spis treści

PODSTAWOWE ZABIEGI REANIMACYJNE U DOROSŁYCH

MODULARNY ZESTAW PIERWSZEJ POMOCY DLA ALPINISTÓW, PRZEWODNIKÓW GÓRSKICH I LEKARZY ALPINISTÓW

10 ZASAD POSTĘPOWANIA TURYSTÓW GÓRSKICH


PODSTAWOWE ZABIEGI REANIMACYJNE U DOROSŁYCH*
TERESA SOKOŁOWSKA-KOZUB
KATEDRA ANESTEZJOLOGII I INTENSYWNEJ TERAPII, COLLEGIUM MEDICUM UJ, KRAKÓW


Podstawowe zabiegi reanimacyjne BLS - Basic Life Support - są to czynności mechaniczne, które pozwalają czasowo zastąpić brakujące funkcje płuc i serca, bez konieczności zastosowania specjalistycznego sprzętu i leków. Ich celem jest utrzymanie wystarczającej wentylacji płuc i krążenia krwi do czasu wdrożenia zaawansowanych zabiegów reanimacyjnych (ALS - Advanced Life Support) i usunięcia przyczyny nagłego zatrzymania krążenia. Jednym słowem, celem tych zabiegów jest zahamowanie procesu umierania, odwrócenie go, zastąpienie brakujących funkcji układów oddechowego i krążenia, przywrócenie ich czynności spontanicznej, a także zaktywizowanie ich na tyle, aby ośrodkowy układ nerwowy był w stanie wytwarzać świadomość.
Obiektem zabiegów reanimacyjnych jest umierający człowiek potencjalnie zdolny do życia, u którego proces umierania rozpoczął się od jednego z układów decydujących o życiu, tzn. od układu oddechowego, układu krążenia krwi lub centralnego układu nerwowego. Powodzenie czynności ratowniczych zależy od wielu czynników, z których najważniejsze to:

potencjalna zdolność do życia ofiary (czynnik często niewiadomy w chwili podejmowania reanimacji),

czas od zatrzymania krążenia do podjęcia efektywnych zabiegów reanimacyjnych,

kompetentne działanie ratownika (wiedza, umiejętności, organizacja).

Podstawowe zabiegi reanimacyjne mogą być podjęte po zbadaniu poszkodowanego za pomocą prostego algorytmu - ABC reanimacji. Prawidłowo prowadzona reanimacja składa się z "kroków" (etapów) następujących w ściśle określonej kolejności i poprzedzonych oceną.

Kolejne kroki dotyczą trzech stref działania:

A (Airway) - drogi oddechowe - oceń stan przytomności i udrożnij drogi oddechowe,
B (Breathing) - oddychanie - rozpoznaj brak oddechu,
C (Circulation) - krążenie krwi - rozpoznaj brak krążenia.


KOLEJNOŚĆ CZYNNOŚCI RATOWNIKA

1. Zapewnij bezpieczeństwo własne i chorego.
2. Sprawdź, czy chory reaguje na głos lub dotyk, ból:
a) tak - oceń jego stan, wezwij pomoc,
b) nie - wezwij pomoc, udrożnij jego drogi oddechowe.

Bezprzyrządowe udrożnienie dróg oddechowych polega na zastosowaniu jednego z rękoczynów:

odchylenie głowy i uniesienie żuchwy do góry,

wysunięcie żuchwy do przodu i dopiero wtedy do góry, tak aby zęby dolne (jeżeli je ratowany posiada), wysunęły się przed zęby szczęki.

3. Oceń czy chory oddycha.
Bezdech rozpoznaje się na podstawie:

braku ruchów klatki piersiowej - braku przepływu powietrza przez drogi oddechowe
a) tak - odwróć chorego do pozycji bocznej ustalonej (jeżeli wolno),
b) nie - wykonaj 2 skuteczne sztuczne oddechy (maksymalnie 5 prób).
Sztuczna wentylacja powietrzem wydechowym ratownika jest wykonywana metodą usta - usta lub usta - nos.
Objętość przekazywanego powietrza ma być taka, aby wyraźnie było widoczne unoszenie i opadanie klatki piersiowej poszkodowanego. Średnia, wystarczająca objętość to 400-600 ml.
Czas pojedynczego wdmuchnięcia: 1,5-2 s. Liczba oddechów: 10-12/min.

4. Oceń czy krążenie krwi jest zachowane (10 s).
Rozpoznanie zatrzymania krążenia polega na stwierdzeniu braku tętna na tętnicy szyjnej.
a) tak - kontynuuj sztuczne oddychanie
b) nie - rozpocznij uciskanie klatki piersiowej, czyli zastosuj tzw. pośredni masaż serca Pośredni masaż serca polega na przemieszczaniu mostka w kierunku kręgosłupa o 4-5 cm miarowym uciskiem obu nadgarstków ułożonych na sobie w linii środkowej ciała, w środku dolnej połowy mostka - częstotliwością 100/min.

Zabiegi reanimacyjne - jeden ratownik
Po ustaleniu, że chory jest nieprzytomny, ratownik przystępuje do czynności wg schematu ABC.

A - udrożnienie dróg oddechowych
B - ratowany nie oddycha - wykonaj dwa wdechy (w czasie 1,5-2 s każdy),
C - brak tętna - wyznacz właściwe miejsce nacisku i wykonaj pośredni masaż serca za pomocą 15 uciśnięć w czasie 9 s (z częstotliwością 100/min).

Po czterech cyklach (2:15) ponowna ocena stanu ratowanego: zbadaj tętno na tętnicy szyjnej w czasie nie dłuższym niż 10 s.

Zabiegi reanimacyjne - dwóch ratowników
Ratownicy przyjmują pozycję i nie przeszkadzając sobie wzajemnie przystępują do czynności reanimacyjnych wg schematu ABC:
jeden - wykonuje sztuczną wentylację
drugi - wykonuje pośredni masaż serca - 5 uciśnięć mostka (w czasie 3 s) z częstotliwością 100/min,
1 sztuczny oddech wykonuje się w przerwie między uciskaniem mostka.
Po dziesięciu cyklach (1:5) ponowna ocena stanu ratowanego.
Pierwsze podstawowe czynności reanimacyjne powinien podjąć świadek zdarzenia. We wszystkich przypadkach nawet gdy mamy wątpliwości, czy osoba poszkodowana jest potencjalnie zdolna do życia, i czy znajduje się jeszcze w stanie śmierci klinicznej - należy zawsze natychmiast podjąć zabiegi reanimacyjne pamiętając, że: jakakolwiek reanimacja jest lepsza niż żadna.

PIŚMIENNICTWO
1. Baskett P. i wsp. Resuscitation 31: 187-200, 1996.
2. Handley A. J. i wsp. Resuscitation 37: 67-80, 1998.
3. Medycyna Praktyczna 9: 13 - 32, 1998.
4. Sych M. Resuscytacja, teoria i praktyka ożywiania. PZWL, Warszawa, 1995.

OPRACOWANO NA PODSTAWIE AKTUALNYCH WYTYCZNYCH EUROPEJSKIEJ RADY DO SPRAW RESUSCYTACJI (ERC - EUROPEAN RESUSCITATION COUNCIL)
Adres do korespontencji:
Teresa Sokołowska-Kozub
ul. Kopernika 17, Kraków

MODULARNY ZESTAW PIERWSZEJ POMOCY
DLA ALPINISTÓW, PRZEWODNIKÓW GÓRSKICH I LEKARZY ALPINISTÓW
URS WIGET
PODKOMISJA MEDYCZNA MIĘDZYNARODOWEJ KOMISJI RATOWNICTWA GÓRSKIEGO (IKAR)

Skład modularnego zestawu pierwszej pomocy zależy od medycznej wiedzy użytkownika: "stosuj tylko to, co wiesz jak masz używać".
Dlatego też proponujemy modularny zestaw pierwszej pomocy, który uwzględnia poziom wiedzy użytkownika. Alpinista, który ma podstawowy zasób wiedzy medycznej będzie zadowolony z modułu podstawowego. Od zawodowego przewodnika można wymagać szerszego zakresu wiedzy o leczeniu i pomocy w górach. Po odpowiednim przeszkoleniu może posługiwać się poszerzonym zestawem dla przewodników. Lekarze zajmujący się turystyką górską mają często problemy ze skompletowaniem małego, ale użytecznego zestawu do udzielania pierwszej pomocy. Proponujemy dla nich aby w tym samym opakowaniu mieli trzy moduły.
Przyjęto następujące kryteria tworzenia apteczki:

jak najmniejsza i jak najlżejsza

nie powinna zawierać sprzętów dających się zastąpić innymi (np. nożyczki)

Leki:

naprawdę użyteczne i skuteczne

z dużym marginesem leczniczego bezpieczeństwa

o stabilnej postaci galenicznej

bez narkotyków Dołączona jest jasna i szczegółowa instrukcja użycia.

Proponujemy włączyć do modułu dla przewodników dwa leki w zastrzykach z następujących powodów:

na miejscu wypadku w górach może się znaleźć lekarz lub inny pracownik medyczny bez odpowiednich środków

w niektórych krajach przewodnicy górscy są przeszkoleni w wykonywaniu zastrzyków domięśniowych i dożylnych

te dwa leki wchłaniają się całkowicie ze śluzówki ust, działają szybko i nie są toksyczne.

Nauczamy naszych przewodników, aby podawali zawartość ampułki bezpośrednio do ust, jeśli nie potrafią wykonać zastrzyku.

1 - ZESTAW PODSTAWOWY (dla alpinistów)
BÓL, GORĄCZKA
paracetamol, aspiryna, codeina 10

ROZKURCZOWE
propyphenazon, hexahydroadiphenina, codeina 5

KASZEL
dihydrocodeina retard 25 mg tabl. 5

PRZEZIĘBIENIE
donosowe krople rozluźniające wydzielinę
w plastikowym opakowaniu 1

BÓLE GARDŁA tabletki do ssania 10

BIEGUNKA loperamid 5

WYMIOTY, CHOROBA LOKOMOCYJNA
metoclopramide 10 mg tabl. 5

NADKWASOTA
blokery receptorów H2 lub Al-Mg tabl. 10
OCZY krople dezynfekujące + krople ściągające 1

WARGI maść cynkowa, acyclovir**

ŚRODEK ANTYSEPTYCZNY
zw. jodu z polimerem poliwinylopirolidonu 10 ml 1

OPATRUNKI i RÓŻNE
2 bandaże z gazy 5 cm x 10 m, opatrunki samoprzylepne, plaster, opatrunki zastępujące szwy, 3 ostrza lancetów, pinceta.
SZCZEGÓŁOWA INSTRUKCJA UŻYCIA

2 - MODUŁ POSZERZONY (dla przewodników)

DUSZNICA BOLESNA
nifedipina 10 mg tabl. lub nitrogliceryna tabl. 10
CHOR. GÓRSKA acetozolamid 500 mg kaps. 5 dexamethasone 4 mg tabl. 10

NASENNE zolpidem tabl. 5

AMPUŁKI tramadol 100 mg 2 methylprednisolone (rozp. w wodzie) 250 mg 1
1 strzykawka jednorazowa - 2 ml, 3 igły
SZCZEGÓŁOWA INSTRUKCJA UŻYCIA

3 - MODUŁ POSZERZONY (dla lekarzy)
CHOR. GÓRSKA nifedipina retard 20 mg tabl. 5
ANTYBIOTYK ciprofloxacine 500 mg tabl.
lub cotrimoxazole 160/800 mg 5
AMPUŁKA
adrenalina 1 mg, strzykawka 1 ml 1
RANY szwy atraumatyczne + igła

OPAKOWANIE pudełko aluminiowe:
Z 1 - 9x17x3 cm - 300 g
Z 2 - 9,5x18x4 cm - 350 g
Z 3 - 9,5x18x4 cm - 1+2+3 = 380 g

Tłumaczył: Dr med. K. Pisiewicz

10 ZASAD POSTĘPOWANIA TURYSTÓW GÓRSKICH
OFICJALNE STANDARDY POSTĘPOWANIA ZALECANE PRZEZ KOMISJĘ LEKARSKĄ MIĘDZYNARODOWEJ FEDERACJI TURYSTYKI GÓRSKIEJ I ALPINIZMU (UIAA)

Zasady te zostały ustalone aby przewodzić tym, którzy są nie zaznajomieni z terenem górskim a chcieliby wspinać się i wędrować po górach.

1. Dostosuj swoje cele i poziom aktywności do swojego aktualnego stanu kondycji. Podczas, lub zaraz po chorobie każda forma aktywności górskiej może być szkodliwa dla Ciebie.

2. Twoja dieta podczas pobytu w górach powinna być bogata w węglowodany (czekolada, batoniki, cukierki, sucharki).

3. Pij tak często jak to możliwe - ale nie używaj alkoholu w czasie działalności górskiej. Alkohol redukuje twoje możliwości i czujność, powinno się go unikać kiedy masz wędrować lub się wspinać.

4. Wędrówkę zacznij wolnym tempem, tak postępuj przez pierwsze 30 minut. Twój organizm przystosuje się wtedy do wysiłku.

5. Odpoczywaj, jedz i pij, jeśli to możliwe, co godzinę. Powinieneś jeść niewiele a pić dużo, nawet jeśli nie jesteś spragniony lub głodny.

6. Gdy pojawią się pierwsze oznaki zmęczenia lub wyczerpania zatrzymaj się na dłuższy odpoczynek lub zastanów się czy w towarzystwie nie zejść niżej. Podczas odpoczynku spożywaj nie tylko glukozę, ale również inne węglowodany. Jeśli pojawią się symptomy ciężkiego wyczerpania - rozważ możliwość wystąpienia wychłodzenia lub/i ostrego przypadku choroby górskiej.

7. Dzieci, osoby starsze, jak również ludzie cierpiący na choroby przewlekłe, powinni z wielką ostrożnością poruszać się w górach. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem.

8. Powyżej 2500-3000 metrów zwiększaj wysokość na której nocujesz o nie więcej niż 300 metrów na dobę. Jeśli to możliwe nie nocuj na największej wysokości, którą osiągnąłeś w ciągu dnia.

9. Nawet najmniejszy plecak ma wystarczająco miejsca na podstawowe wyposażenie. Nigdy nie zapomnij o okularach przeciwsłonecznych, rękawiczkach, czapce z daszkiem, folii termoizolacyjnej, zapasowej odzieży, latarce i apteczce.

10. Zapoznaj i dostosuj się do miejscowych wskazań odnośnie szlaków i pogody. Wpisz swoje wyjście do książki wyjść w miejscu zamieszkania.


Tłumaczył: Dr K. Nowiński

Post Scriptum:
Wydaje się, że pomysł zorganizowania konferencji o charakterze naukowo-szkoleniowym i bardzo pragmatycznym podejściu do zagadnień z medycyny sportowej się sprawdził. Uczestnikami spotkania jakie miało miejsce 1-2 czerwca w Rytrze były osoby praktycznie zaangażowane w procesie nauczania, treningu, leczenia i rehabilitacji, czyli w działaniach jakie mają miejsce w szkole, sporcie i rekreacji. W wykładach i ćwiczeniach brali udział lekarze, rehabilitanci, masażyści oraz nauczyciele i organizatorzy kultury fizycznej. Posłużyło to lepszemu zrozumieniu właściwej współpracy jaka musi mieć miejsce między nimi. Przeprowadzone warsztaty cieszyły się dużym zainteresowaniem, co mile zaskoczyło nie tylko nas - organizatorów, ale także firmy uczestniczące w naszej konferencji. Zamieszczone dwa zdjęcia w pewnym stopniu dokumentują to wydarzenie. Realizacja naszego spotkania nie byłaby możliwa bez zaangażowania się firm uczestniczących w tej konferencji. Głównym sponsorem była firma Alima Gerber producent izotonicznego napoju ISOSTAR, wchodząca w skład koncernu farmaceutycznego Novartis. Ponadto w konferencji udział wzięły następujące firmy: Berlin Chemie, EMO, Kriomedpol, Laerdal, Laser Instruments, Medicast, Sankyo, Scholl oraz 3M. Konsekwencją tego spotkania jest pomysł przelania na papier dorobku konferencji i innych zagadnień interesujących naszych Czytelników. Służyć temu ma właśnie niniejszy poradnik, którego pierwszy numer Państwo otrzymali. Mamy nadzieje, że poradnik wydawany w tej formie spotka się z przychylnym przyjęciem. Czekamy na pytania, uwagi i opinie. Redakcja "Medicina Sportiva" Pobierz jako PDF