|
|
 |
VOL 6, Suppl. No 1, 2002 ABC MEDYCYNY SPORTOWEJ |
FUNKCJE UKŁADU KRĄŻENIA PODCZAS WYSIŁKU FIZYCZNEGO – PODSTAWY FIZJOLOGII
BASAL CARDIOVASCULAR ADAPTATIONS TO PHYSICAL EXERCISE
ANDRZEJ W. ZIEMBA
ZAKŁAD FIZJOLOGII STOSOWANEJ, INSTYTUT CENTRUM MEDYCYNY DOŚWIADCZALNEJ I KLINICZNEJ, PAN, WARSZAWA
STRESZCZENIE
W niniejszym opracowaniu przedstawiono podstawowe wiadomości dotyczące zmian zachodzących w układzie krążenia zarówno w odpowiedzi na pojedyncze wysiłki dynamiczne jak i pod wpływem treningu fizycznego. Omówiono główne mechanizmy kontroli takich wskaźników fizjologicznych, jak częstość skurczów serca (HR), objętość wyrzutowa serca (SV) i pojemność minutowa serca (CO), a także zmiany objętości krwi i jej dystrybucji w organizmie, z uwzględnieniem zmian przepływu krwi przez pracujące mięśnie. Uwzględniono również reakcje fizjologiczne na wysiłki statyczne.
Słowa kluczowe: wysiłek dynamiczny, wysiłek statyczny, trening, objętość wyrzutowa, pojemność minutowa
SERCE SPORTOWCA
ANNA JEGIER
SAMODZIELNA PRACOWNIA MEDYCYNY SPORTOWEJ, AKADEMIA MEDYCZNA, ŁÓDŹ
STRESZCZENIE
Termin "serca sportowca" oznacza zespół zmian adaptacyjnych w układzie krążenia, które obserwuje się w spoczynku i w czasie wykonywania wysiłku u osób systematycznie trenujących. Cechy adaptacyjne w układzie krążenia powstają kolejno w obszarach nerwowej regulacji tego układu, budowy mięśnia sercowego oraz jego właściwości i metabolizmu. W pracy scharakteryzowano odmienności w budowie i czynności serca sportowca w porównaniu z sercem osób nietrenujących. Poddano pod dyskusję wyniki badań wskazujące na obecność dwóch rodzajów przerostu mięśnia sercowego sportowca: ekscentrycznego - charakterystycznego dla osób trenujących wysiłki dynamiczne, i koncentrycznego - typowego dla osób trenujących dyscypliny siłowe. Usystematyzowano czynniki wpływające na fizjologiczny przerost mięśnia sercowego. Podkreślono rolę w tym procesie czynników hemodynamicznych, zmian aktywności układu adrenergicznego, czynników hormonalnych, genetycznych i środowiskowych. Omówiono podstawowe, nieinwazyjne metody badań stosowane w diagnostyce serca sportowca.
Słowa kluczowe: serce sportowca, adaptacja serca, przerost serca, efekt treningu
WYBRANE PROBLEMY KARDIOLOGII DZIECIĘCEJ W MEDYCYNIE SPORTOWEJ
GRAŻYNA MARKIEWICZ-ŁOSKOT
KLINIKA KARDIOLOGII DZIECIĘCEJ ŚLĄSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ, KATOWICE
STRESZCZENIE
Niewiele wiadomo o wpływie intensywnego wysiłku fizycznego na układ krążenia dzieci i młodzieży. W prezentowanej pracy omówiono wyniki badań 72-osobowej grupy dzieci ze szkół mistrzostwa sportowego. Wiek badanych dzieci wynosił od 8-14 lat, średni czas tygodniowego treningu - 16 godzin. W trakcie pierwszego etapu badań wyodrębniono grupę 8 uczniów (11%), u których orzeczono czasową (2 dzieci ) lub stałą (6 dzieci) niezdolność do wyczynowego uprawiania sportu. Przyczynami dyskwalifikacji były istotne niedomykalności zastawki mitralnej oraz zastawki trójdzielnej i tętnicy płucnej (3 dzieci), zespół wydłużonego QT (2 dzieci), przejściowy, całkowity blok przedsionkowo-komorowy (1 dziecko), rodzinna hypercholesterolemia (1 dziecko) oraz rodzinna torbielowatość nerek z nadciśnieniem tętniczym (1 dziecko).Układ krążenia diagnozowano na podstawie wywiadu, badania przedmiotowego oraz EKG spoczynkowego, zapisu Holtera EKG, badania UKG i próby wysiłkowej. Nasze badania potwierdzają konieczność sprawowania specjalistycznego nadzoru lekarskiego nad dziećmi i młodzieżą zarówno w czasie naboru wstępnego do szkół sportowych, jak i w trakcie trwania obciążeń treningowych.
Słowa kluczowe: dziecko, sport, serce sportowca, przyczyny dyskwalifikacji
PODSTAWOWE PROBLEMY INTERNISTYCZNO-KARDIOLOGICZNE W MEDYCYNIE SPORTOWEJ
JAN SZEWIECZEK
KATEDRA I KLINIKA CHORÓB WEWNĘTRZNYCH I METABOLICZNYCH ORAZ ZAKŁAD PIELĘGNIARSTWA INTERNISTYCZNEGO, WOOZ ŚLĄSKA AKADEMIA MEDYCZNA, KATOWICE
STRESZCZENIE
Aktywność fizyczna jest konieczna do utrzymania zdrowia i jest równocześnie jego objawem. Wiadomo jednak, że uprawianie sportu łączy się także z pewnymi zagrożeniami dla zdrowia. Ryzyko to wiąże się z takimi czynnikami, jak: intensywne wysiłki, zmiany indukowane treningiem oraz utajone lub jawne choroby, istniejące już wcześniej albo rozwijające się w okresie uprawiania sportu. Podczas intensywnego wysiłku, zwłaszcza u osób z istniejącymi już zmianami w układzie krążenia, mogą wystąpić ostre zaburzenia rytmu serca, zawał, a nawet nagły zgon. Do najczęstszych przyczyn tak dramatycznych zdarzeń należy u młodych sportowców utajona kardiomiopatia przerostowa, u starszych zaś – choroba wieńcowa. Zmiany adaptacyjne, rozwijające się pod wpływem treningu, tzw. serce sportowca, mogą przybrać patologiczny charakter, np. zespołu chorego węzła zatokowo-przedsionkowego. Kłopoty ze zdrowiem mogą być związane z podróżami i stresem. Wiele dyscyplin sportowych łączy się też z charakterystycznymi, odrębnymi zagrożeniami. Dużym problemem jest stosowanie różnych metod dopingu. Zalecanie sportowcom jakichkolwiek leków wymaga sprawdzenia, czy nie znajdują się one na liście środków dopingowych. Ostre zapalenia dróg oddechowych i inne przebiegające gwałtownie choroby stanowią czasowe przeciwwskazanie do treningu. Dopuszczenie do uprawiania sportu osoby chorej na nadciśnienie, astmę, czy cukrzycę jest możliwe w okresie wyrównania choroby, pod warunkiem szczególnego nadzoru medycznego. Z drugiej strony, aktywność fizyczna może przyczynić się do szybszego wyrównania tych chorób. Specyficznym problemem jest astma indukowana wysiłkiem. Podstawą przeciwdziałania zagrożeniom związanym ze sportem są właściwie prowadzone badania profilaktyczne.
Słowa kluczowe: aktywność fizyczna, sport, zespół serca sportowca, ryzyko zaburzeń sercowo-naczyniowych, doping, astma, cukrzyca
ASTMA WYSIŁKOWA
PIOTR KUNA, MACIEJ KUPCZYK
Klinika Pneumonologii i Alergologii Instytutu Medycyny Wewnętrznej AM, ŁÓdŹ
STRESZCZENIE
Astma wysiłkowa i powysiłkowy skurcz oskrzeli to zespół objawów: duszności, kaszlu, świszczącego oddechu, pojawiający się w kilka minut po wykonaniu wysiłku. W praktyce wzrost oporu dróg oddechowych po wysiłku występuje najczęściej u pacjentów chorujących na astmę oskrzelową. Niezmiernie rzadko wysiłek fizyczny jest jedynym czynnikiem wywołującym napad astmy u osoby bez obciążenia atopią lub innymi chorobami układu oddechowego. Dolegliwość ta występuje u sportowców, szczególnie u osób uprawiających dyscypliny związane z narażeniem na zimne powietrze lub z dużą wentylacją minutową. Patogenezę skurczu oskrzeli indukowanego wysiłkiem tłumaczą teorie: osmotyczna i naczyniowa. Rozpoznanie choroby umożliwia test prowokacji wysiłkiem, a podstawą terapii jest leczenie przeciwzapalne. Do leków objawowych stosowanych w farmakoterapii astmy wysiłkowej zalicza się: -mimetyki krótko i długo działające, leki antyleukotrienowe oraz kromony. Należy pamiętać, że -mimetyki i glikokortykosteroidy uważane są za substancje dopingujące i stosowanie ich przez sportowców obwarowane jest wieloma ograniczeniami. Astma wysiłkowa jest ważnym problemem diagnostycznym i terapeutycznym, z którym może spotkać się lekarz specjalista medycyny sportowej. Prawidłowe leczenie zabezpiecza pacjenta przed powysiłkowym skurczem oskrzeli i umożliwia mu rekreacyjne lub wyczynowe uprawianie sportu.
Słowa kluczowe: astma wysiłkowa, powysiłkowy skurcz oskrzeli
WPŁYW WYSIŁKU FIZYCZNEGO NA UKŁAD ODPORNOŚCIOWY SPORTOWCÓW WYCZYNOWYCH
LESZEK POKRYWKA, ZBIGNIEW KMIEĆ
KATEDRA HISTOLOGII I IMMUNOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ, GDAŃSK
STRESZCZENIE
Sprawność układu odpornościowego (UI, układ immunologiczny) może mieć wpływ na osiągane wyniki sportowe. Układ immunologiczny sportowców nie zawsze funkcjonuje efektywnie, ponieważ w okresach ciężkiego treningu, czy też w okresie startów w wyczerpujących zawodach sportowych obserwuje się osłabienie niektórych procesów odpornościowych, wyrażone m.in. zwiększeniem częstości zapaleń górnych dróg oddechowych (ZGDO). Jednorazowy wysiłek fizyczny wpływa modulująco na UI, przy czym umiarkowany wysiłek stymuluje funkcje układu odpornościowego, zaś ciężki wysiłek do wyczerpania osłabia odporność. Po ciężkim wysiłku obserwuje się trwające kilka godzin zmniejszenie aktywności cytotoksycznej komórek NK oraz obniżenie właściwości fagocytarnych i bakteriobójczych granulocytów obojętnochłonnych. Wysiłek fizyczny wpływa na UI poprzez takie mechanizmy, jak zwiększenie stężenia hormonów stresu, obniżenie poziomu glukozy i glutaminy we krwi, zwiększenie syntezy prostaglandyny E2 oraz stres psychologiczny. Do aktualnie stosowanych metod przeciwdziałania ujemnemu wpływowi ciężkiego wysiłku fizycznego na UI należą odpowiednie zmniejszanie stresu wysiłkowego, właściwie stosowana dieta oraz redukcja obciążeń psychicznych poprzez współpracę z psychologiem.
Słowa kluczowe: immunologia, wysiłek fizyczny, komórki NK, fagocytoza, sport wyczynowy
URAZOWE OBRAŻENIA NARZĄDU RUCHU U SPORTOWCÓW
JERZY WIDUCHOWSKI, WOJCIECH WIDUCHOWSKI
WOJEWÓDZKI SZPITAL CHIRURGII URAZOWEJ, PIEKARY ŚLĄSKIE
STRESZCZENIE
Z uprawianiem sportu wiąże się niestety występowanie wypadków i urazów, a w ich następstwie uszkodzeń określanych jako obrażenia sportowe, które dotyczą w większości ludzi młodych, w pełni aktywnych zawodowo i w najlepszej kondycji fizycznej. Z niektórych statystyk wynika, że obrażenia sportowe stanowią około 10% wszystkich rodzajów obrażeń, oraz że co około 14 wypadek lub uraz ma miejsce na boisku lub arenie sportowej. W pracy przedstawiono rodzaje urazów i uszkodzeń sportowych występujących w obrębie narządu ruchu oraz ogólne zasady postępowania leczniczego.
Słowa kluczowe: aktywność fizyczna, aktywność sportowa, urazy sportowe, obrażenia narządu ruchu
KRWIAK STAWU KOLANOWEGO - PROBLEM SZCZEGÓLNIE WAŻNY DLA SPORTOWCÓW
TADEUSZ TRZASKA
KATEDRA TRAUMATOLOGII SPORTU AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO, POZNAŃ, ODDZIAŁ ORTOPEDII I CHIRURGII URAZOWEJ OKRĘGOWEGO SZPITALA KOLEJOWEGO, PUSZCZYKOWO K/POZNANIA
STRESZCZENIE
W artykule przedstawiono aktualne opinie dotyczące problemu związanego z krwiakiem stawu kolanowego i omówiono właściwe postępowanie w przypadku jego stwierdzenia. Dotychczasowe leczenie, polegające na odbarczeniu krwiaka i unieruchamianiu kończyny w opatrunku gipsowym na 2 tygodnie, jest niewystarczające. Każdy krwiak kolana powinien być diagnozowany artroskopowo. Pozwala to na dokładne zlokalizowanie przyczyny krwawienia do stawu (uszkodzenie ACL, chrząstki, łąkotek) i ustalenie jego rozległości. Ponad to artroskopia warunkuje wybór optymalnej metody leczenia. Nasze doświadczenia bazują na ocenie 150 krwiaków kolana. Krwiak kolana jest szczególnie ważnym problemem u sportowców.
Słowa kluczowe: kolano, krwiak, artroskopia, uszkodzenia chrząstki, ACL, uszkodzenia łąkotek
ZMĘCZENIE JAKO REZULTAT WYSIŁKU FIZYCZNEGO – ZARYS PROBLEMU
ZBIGNIEW SZYGUŁA, WOJCIECH GAWROŃSKI
ZAKŁAD MEDYCYNY WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU, AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO, KRAKÓW
STRESZCZENIE
Zmęczenie jest stanem rozwijającym się podczas każdego wysiłku i powoduje obniżenie jego efektywności. Najczęściej opisywane zmiany związane ze zmęczeniem to: zmniejszenie zasobów energetycznych w mięśniach (glikogen, ATP-PCr), akumulacja produktów przemiany materii w pracujących mięśniach i ich zakwaszenie, zaburzenia kurczliwości włókien mięśniowych oraz zmiany w układzie nerwowym (zmęczenie ośrodkowe). W pracy omówiono zmiany powstające podczas wysiłków krótkotrwałych o wysokiej intensywności, a następnie podczas wysiłków długotrwałych. Omówiono także zjawisko bólu ostrego występującego podczas pracy i bólu opóźnionego. Przedstawiono także podstawowe wiadomości na temat zmęczenia ośrodkowego.
Słowa kluczowe: zmęczenie obwodowe, zmęczenie ośrodkowe, wysiłki krótkotrwałe, wysiłki długotrwałe, ból mięśniowy
DOPING A WSPOMAGANIE ZE SPORTOWO-LEKARSKIEGO PUNKTU WIDZENIA
ZBIGNIEW SZYGUŁA, WOJCIECH GAWROŃSKI
ZAKŁAD MEDYCYNY WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU, AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO, KRAKÓW
STRESZCZENIE
Według obowiązujących obecnie przepisów Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOl) dopingiem jest użycie środka (substancji lub metody), która jest potencjalnie szkodliwa dla zdrowia zawodników i/lub zdolna do zwiększenia ich wydolności lub obecność w organizmie zawodników zabronionych substancji lub dowodów na ich użycie albo dowodów na zastosowanie zabronionych metod. Swoistym uściśleniem definicji jest lista zabronionych substancji i metod uznanych za dopingowe. Z medycznego punktu widzenia wyróżnia się jedynie żywieniowe, farmakologiczne oraz fizjologiczne środki wspomagające. Wśród tych środków wspomagających znajdują się substancje uznane za dopingowe czyli zabronione oraz środki dozwolone. W praktyce, przed zastosowaniem dozwolonych środków wspomagających, należy odpowiedzieć nie tylko na pytania czy są bezpieczne dla zdrowia?, skuteczne i legalne w uprawianej dyscyplinie sportu?, a ich użycie jest etyczne? ale przede wszystkim czy ich zastosowanie jest uzasadnione (wskazane) z medycznego punktu widzenia?
Słowa kluczowe: doping, wspomaganie, bezpieczeństwo, skuteczność, legalność, etyka, wskazania
KOMPLEKSOWA DIAGNOSTYKA WYDOLNOŚCI FIZYCZNEJ
JERZY WNOROWSKI
ZAKŁAD FIZJOLOGII I BIOCHEMII, AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO, KRAKÓW
STRESZCZENIE
W pracy zaprezentowano kompleksową analizę czynników determinujących wielkość wydolności fizycznej. Przedstawiono definicję i składowe wydolności fizycznej, a także omówiono najczęściej stosowane metody oceny wydolności tlenowej, koncepcje i istotę progów metabolicznych oraz ważniejsze aspekty dotyczące maksymalnej mocy anaerobowej. Przedstawiono również praktyczne możliwości wykorzystania wyników badań wydolności fizycznej dla potrzeb sportu, celem świadomego sterowania obciążeniami treningowymi. Zwrócono także uwagę na wpływ aktywności ruchowej dzieci na późniejsze predyspozycje wysiłkowe.
Słowa kluczowe: wydolność fizyczna, czynniki określające wydolność fizyczną, próby wysiłkowe
|
|
