|
|
 |
REHABILITACJA w uszkodzeniach więzadeł krzyżowych kolana |
AKTUALNE METODY REKONSTRUKCJI WIĘZADEŁ KRZYŻOWYCH KOLANA
TADEUSZ TRZASKA
WIELKOPOLSKI OŚRODEK CHIURURGII KOLANA I ARTROSKOPII, PUSZCZYKOWIO K/POZNANIA
STRESZCZENIE
Niestabilności stawu kolanowego są coraz częstszym uszkodzeniem narządu ruchu. Najczęściej uszkodzeniom ulega więzadło krzyżowe przednie (ACL). Rekonstrukcje ACL wykonuje się metodą otwartą i zamkniętą (artroskopową). Na świecie obecnie operuje się wyłącznie artroskopowo. W rekonstrukcjach otwartych stosuje się wolne lub półwolne przeszczepy więzadła rzepki. W technikach artroskopowych stosuje się wolne przeszczepy więzadła rzepki ze stabilizacją śrubami interferencyjnymi i rigidfixem, oraz wolne przeszczepy ścięgien ST i GR ze stabilizacją endobutonem lub rigidfixem.
W latach 1979-2001 w Wielkopolskim Ośrodku Chirurgii Kolana i Artroskopii wykonano 838 rekonstrukcji ACL. Metodę otwartą stosowano do 1995 roku (512 operacji) a od 1995 operuje się wyłącznie artroskopowo (326 operacji). W pracy porównano późne wyniki obu technik operacyjnych. W obserwacjach 5 letnich obu technik średnio uzyskano 63% wyników dobrych i bardzo dobrych, 25% dostatecznych i 12% wyników złych. Przewaga technik artroskopowych polega na mniejszej traumatyzacji w czasie wykonywania operacji, nie stosowaniu unieruchomienia z wyjątkiem ortez kolanowych oraz na szybszym powrocie do codziennej sprawności ruchowej.
Słowa kluczowe: artroskopia, uszkodzenie ACL, rekonstrukcje ACL, aktywność
ruchowa
POSTĘPOWANIE POOPERACYJNE I LECZENIE USPRAWNIAJĄCE PO ARTROSKOPIACH STAWU KOLANOWEGO – DOŚWIADCZENIA WŁASNE
JERZY WIDUCHOWSKI, PRZEMYSŁAW RESZKA, WOJCIECH WIDUCHOWSKI, GRZEGORZ KWIATKOWSKI
ODDZIAŁ II I OŚRODEK CHIRURGII KOLANA I ARTROSKOPII, WOJEWÓDZKI SZPITAL CHIRURGII URAZOWEJ, PIEKARY ŚLĄSKIE
STRESZCZENIE
Postępowanie pooperacyjne wraz z leczeniem usprawniającym zajmuje poważną pozycję w kompleksowym leczeniu obrażeń stawu kolanowego. W pracy omówiono zasady tego postępowania u chorych, u których wykonano artroskopię diagnostyczną lub operacyjną. Na podstawie materiału klinicznego, obejmującego 10770 wykonanych artroskopii przedstawiono własne doświadczenia oraz dane dotyczące długości pobytu chorych w szpitalu i całkowitego okresu leczenia.
Słowa kluczowe: staw kolanowy, artroskopia diagnostyczna, artroskopia operacyjna, postępowanie pooperacyjne, rehabilitacja
ZASADY FIZJOTERAPII W URAZOWYCH USZKODZENIACH STAWU KOLANOWEGO
ZDZISŁAWA WRZOSEK
KATEDRA DYSFUNKCJI NARZĄDU RUCHU, AWF, WROCŁAW
STRESZCZENIE
Urazy stawu kolanowego powodują zmiany morfologiczne i funkcjonalne w obrębie tego stawu. Zakres tych zmian zależy od rodzaju urazu. Ocena wpływu następstw urazu na zmianę właściwości mechanicznych zespołu mięśni zawiadujących stawem kolanowym oraz na zaburzenie jego funkcji wymaga właściwej diagnostyki dla potrzeb fizjoterapii i warunkuje jej zakres. Postępowanie fizjoterapeutyczne, prowadzone z uwzględnieniem określonych zasad, odgrywa istotną rolę w przywróceniu utraconej w następstwie urazu funkcji tego odcinka narządu ruchu.
Słowa kluczowe: uszkodzenie ACL, uszkodzenie rzepki, uszkodzenie łąkotki, złamania śródstawowe, fizjoterapia
ZASADY LECZENIA USPRAWNIAJĄCEGO PO REKONSTRUKCJI ACL
TADEUSZ TRZASKA
WIELKOPOLSKI OŚRODEK CHIRURGII KOLANA I ARTROSKOPII, PUSZCZYKOW K/POZNANIA
STRESZCZENIE
Leczenie uprawniające po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL) ma bardzo duży wpływ na ostateczny wynik operacji. Inne są zasady rehabilitacji po rekonstrukcjach wykonywanych metodą tradycyjną - otwartą a inne po operacjach artroskopowych. W artykule podjęto próbę ujednolicenia zasad leczenia usprawniającego po operacjach rekonstrukcji ACL i podano obowiązujące zasady.
Słowa kluczowe: artroskopia, więzadła krzyżowe, rekonstrukcje ACL,
rehabilitacja
ANALIZA WYNIKÓW DWÓCH PIERWSZYCH ETAPÓW PROGRAMU FIZJOTERAPII PACJENTÓW PO REKONSTRUKCJACH WIĘZADEŁ KRZYŻOWYCH
PRZEDNICH STAWÓW KOLANOWYCH
THE ANALYSIS OF THE TWO FIRST PERIODS OF PHYSIOTHERAPY PROGRAM FOR THE PATIENTS AFTER THE RECONSTRUCTION OF THE ANTERIOR CRUCIATE LIGAMENT
ANDRZEJ CZAMARA
WYŻSZA SZKOŁA FIZJOTERAPII, WROCŁAW
STRESZCZENIE
Celem pracy była analiza wyników dwóch pierwszych etapów programu fizjoterapii po rekonstrukcjach więzadeł krzyżowych przednich stawów kolanowych. Badaniem objęto 33 osoby, które zostały poddane 4-etapowemu programowi fizjoterapii, realizowanemu indywidualnie w okresie 6 do 8 miesięcy po operacji. W pracy przedstawiono analizę wyników uzyskanych, po dwóch pierwszych etapach, to jest po 12 tygodniach usprawniania. Analiza tych wyników wykazała, że 92% pacjentów osiągnęło poziom kryterium standardowego, co umożliwia badanym o małej aktywności fizycznej i umiarkowanej pracy zawodowej samodzielne poruszanie się w otoczeniu. Uzyskano statystycznie istotny powrót ruchu w pełnym zakresie oraz zmniejszenie obrzęku w stawach kolanowych. Pacjenci wykonywali marsz po prostej średnio na dystansie 4 km. Nie zmieniając stałej prędkości marszu - 6 km/h, byli w stanie dodatkowo iść po bieżni o zmiennym kącie nachylenia, średnio na dystansie 1,79 km. Stwierdzono również, że różnice wartości momentów sił na tym etapie nie pozwalają na rozpoczęcie treningu biegowego. Było to możliwe dopiero w kolejnym etapie, po uzyskaniu przynajmniej 65-70% wartości siły w odniesieniu do kończyn zdrowych. W 6 miesiącu usprawniania wyniki momentów sił w kończynach urazowych były zbliżone do wartości osiąganych w kończynach zdrowych. Badani zakwalifikowani na poziomie standardu, którzy ponownie chcą wrócić do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, również uprawiać sport wyczynowy, muszą realizować 3 i 4 etap specjalistycznej fizjoterapii, które, w zależności od pacjenta - mogą trwać od 3 do 5 miesięcy.
Słowa kluczowe: program fizjoterapii, kryterium oceny fizjoterapii, standard fizjoterapii
REHABILITACJA PO REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO PRZEDNIEGO
REHABILITATION AFTER ANTERIOR CRUCIATE LIGAMENT RECONSTRUCTION
ARTUR PASIERBIŃSKI, ANETA JARZĄBEK
CAROLINA MEDICAL CENTER, WARSZAWA
STRESZCZENIE
W pracy omówiona jest rehabilitacja pacjentów po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego, według programu stosowanego w Carolina Medical Center.
Program rehabilitacji dobierany jest indywidualnie do każdego pacjenta i różni się intensywnością, tempem i metodyką usprawniania. Różnice te są zależne od: techniki operacyjnej, czasu od urazu, współistniejących urazów, wieku, rodzaju aktywności fizycznej pacjenta oraz jego motywacji i znajomości programu usprawniania. W procesie rehabilitacji można wyróżnić kilka etapów:
przygotowanie do operacji
wczesna faza pooperacyjna; ostra, trwająca do około dwóch tygodni (do zdjęcia szwów)
faza powrotu funkcji stawu, trwająca do około dziewiątego tygodnia po operacji
okres przygotowania i stopniowego powrotu do aktywności rekreacyjnej i sportowej
pełny powrót do uprawiania sportu po około 6-9 miesiącach, w zależności od rodzaju dyscypliny sportowej.
Głównymi założeniami rehabilitacji pooperacyjnej są:
zmniejszenie bólu, wysięku i stanu zapalnego
ćwiczenia zakresu ruchu bezpośrednio po operacji, w zakresie 0˚-60˚ do 90˚ w granicach tolerancji, i osiągnięcie pełnego zakresu ruchu do około 9. tygodnia
pełne obciążenie kończyny w dniu operacji, w granicach tolerancji bólowej
jak najszybsze odzyskanie kontroli mięśniowej i czynnej stabilizacji kolana
ćwiczenie propriocepcji i koordynacji (już we wczesnej fazie pooperacyjnej)
zapobieganie konfliktowi w stawie rzepkowo-udowym
wczesne włączanie do ćwiczeń elementów wybranych dyscyplin sportowych
powrót do pracy po 3-6 tygodniach, oraz aktywności rekreacyjnej i sportowej po 4, 6, 9 miesiącach w zależności od rodzaju uprawianego sportu.
Główny nacisk położono na jak najszybsze uzyskanie pełnego wyprostu oraz kontroli mięśniowej i propriocepcji. Ćwiczenia wykonywane są w zamkniętych i otwartych łańcuchach kinetycznych, z kokontrakcją mięśni kulszowo-goleniowych w sposób możliwie najmniej obciążający przbudowujący się przeszczep.
U osób czynnie uprawiających sport, do ćwiczeń wcześnie włączane są elementy danej dyscypliny sportowej, co zapobiega zaburzeniom charakterystycznych stereotypów ruchowych a także pomaga przełamać barierę psychiczną i obawy przed powrotem do pełnej aktywności.
Powrót do uprawiania sportu uwarunkowany jest uzyskaniem: pełnego zakresu ruchu, dobrej propriocepcji i koordynacji, prawidłowej równowagi mięśniowej, wyniku testów funkcjonalnych w granicach około 90% w porównaniu z nogą nieoperowaną oraz brakiem wysięku i bólu podczas aktywności fizycznej. (Acta Clinica 2:86-100)
Słowa kluczowe: więzadło krzyżowe przednie, rekonstrukcja, rehabilitacja
PROPOZYCJA PROGRAMU USPRAWNIANIA PO REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO TYLNEGO Z UŻYCIEM AUTOPRZSZCZEPU
ZE ŚCIĘGNA MIĘŚNIA PROSTEGO UDA
MARTA MILEWSKA, JACEK MAŃKA
CAROLINA MEDICAL CENTER, WARSZAWA
STRESZCZENIE
Więzadło krzyżowe przednie i więzadło krzyżowe tylne są głównymi stabilizatorami przednio-tylnych przemieszczeń kości piszczelowej podczas ruchów zginania i prostowania kolana. Urazy więzadła krzyżowego tylnego są o wiele rzadsze niż urazy innych struktur więzadłowych kolana. Praca ma na celu przedstawienie zasad usprawniania pacjentów po artoskopowej, dwupęczkowej rekonstrukcji więzadła krzyżowego tylnego.
W naszej klinice leczyliśmy 3 pacjentów po rekonstrukcji WKT: jedną kobietę i dwóch mężczyzn. Średni wiek pacjentów wynosił 36 lat (od 22 do50 lat). Czas od urazu do operacji wynosił średnio 16,5 miesiąca (od 9 do 24 miesięcy). Wszyscy pacjenci przeszli artroskopową, dwupęczkową rekonstrukcję WKT z użyciem autogennego przeszczepu ze ścięgna mięśnia prostego uda. Uszkodzeniom więzadła krzyżowego tylnego towarzyszyły inne patologie stawu kolanowego: uszkodzenia łąkotek u chrząstki stawowej. Program rehabilitacji składał się z dwóch faz. Faza I – przedoperacyjna (przed rekonstrukcją). W tej fazie kładliśmy nacisk na rozwój masy mięśniowej mięśnia czworogłowego uda, propriocepcję i zapobieganie bólom ze stawu rzepkowo-udowego. Faza II – pooperacyjne (po rekonstrukcji). Nasi pacjenci wrócili do poprzednio wykonywanych czynności. U żadnego z pacjentów w badaniu kontrolnym nie stwierdzono tylnej niestabilności. Przykładaliśmy szczególną uwagę do aktywnej ochrony przeszczepu, wczesnej mobilizacji pacjentów i zwiększenia siły mięśniowej (faza przedoperacyjna). Również zalecaliśmy pełne obciążenie we wczesnej fazie rehabilitacji. Progresja i sposób postępowania był determinowany przez proces przebudowy przeszczepu. (Acta Clinica 2: 161-173, 2001)
Słowa kluczowe: więzadło krzyżowe tylne, fizjoterapia, program rehabilitacji
REHABILITACJA PO ZABIEGACH CHIRURGICZNYCH NA CHRZĄSTCE STAWOWEJ
RENATA JOPEK, JACEK GRABOWSKI
CAROLINA MEDICAL CENTER, WARSZAWA
STRESZCZENIE
W pracy przedstawiono program rehabilitacji pacjentów po operacjach na chrząstce stawowej kolana. Postępowanie pooperacyjne dotyczyło 68 pacjentów. 18 pacjentów poddano mikrozłamaniom, 43 przeszczepom kołków chrzęstno-kostnych (OAT) i 7 przeszczepom płatów okostnej.
Program różnicowano w zależności od metody operacyjnej i ewentualnych uszkodzeń towarzyszących. Obecna wiedza o chrząstce stawowej wprowadza specjalne leczenie. We wszystkich przypadkach stosowano ciągły ruch bierny, odciążanie operowanej kończyny na okres 2 do 8 tygodni. Utrzymanie pełnego lub możliwego do osiągnięcia w danym etapie zakresu ruchu jest również bardzo ważne z uwagi na prawidłowe odżywianie się chrząstki. Zabiegi fizjoterapeutyczne wspomagano odpowiednim leczeniem farmakologicznym. Program rehabilitacji dobierany był w zależności od: lokalizacji uszkodzenia, głębokości i rozległości ubytku, zmiennych pacjenta (wiek, płeć, zawód, aktywność sportowa, charakter urazu i oczekiwania pacjenta). Uwzględniane były również uszkodzeni towarzyszące i w tych przypadkach przygotowywano pacjenta do następnego zabiegu operacyjnego. Realizacja programu, zwiększanie obciążeń i stopniowy powrót do pełnej aktywności były uzależnione od subiektywnych odczuć pacjenta i fazy gojenia się chrząstki stawowej. Fazy gojenia się chrząstki stawowej: 1) faza ochrony; 0-8 tygodni po zabiegu operacyjnym, 2) faza przejściowa: 8-12 tygodni po zabiegu operacyjnym, 3) faza stabilizacji: 12-24 tygodnie po zabiegu operacyjnym, 4) faza treningu: powyżej 24 tygodnia po zabiegu operacyjnym. (Acta Clinica 1: 76-83, 2001)
Słowa kluczowe: chrząstka stawowa, rehabilitacja, metody operacyjne
DZIESIĘĆ zasad rehabilitacji w medycynie sportowej
Wojciech Gawroński
ZAKŁAD MEDYCYNY WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU, AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO, KRAKÓW
W ostatnim czasie ukazało się za granicą kilka podręczników poświęconych medycynie sportowej. Charakterystyczne, że coraz większy nacisk kładzie się w nich na sprawy profilaktyki i rehabilitacji (Sports Injury: Prevention and Rehabilitation wyd. McGrawHill) oraz ich naukowego uzasadnienia (Evidence-based Sports Medicine wyd. BMJ Books, tj. British Medical Journals). Na szczególną uwagę zasługuje druga pozycja BMJ Books „Sports Medicine Handbook”*, ponieważ znajduje się w niej ciekawy rozdział pt. „Principles of rehabilitation”. W opracowaniu tym autor szczegółowo przedstawia, oparte na bogatej literaturze naukowej, zasady rehabilitacji, obowiązujące w medycynie sportowej.
Generalną regułą rehabilitacji jest SAID - Specific Adaptation to Imposed Demands (swoista adaptacja do nakładanych obciążeń), ponieważ bez jej zrozumienia zbudowanie programu rehabilitacji sportowca i osiągnięcie jej celów nie będzie możliwe. Głównym zadaniem procesu rehabilitacyjnego jest powrót sportowca do takiego poziomu sprawności, w którym jego ciało i uszkodzony odcinek narządu ruchu będą mogły znieść obciążenia spotykane w jego aktywności sportowej, w jak najkrótszym, ale i zarazem bezpiecznym czasie. Zastosowanie SAID przedstawiono z zastrzeżeniem, że tkanki miękkie i kości podlegają adaptacji w zależności od specyficznych obciążeń.
Zasadą 1. podstawową w rehabilitacji jest uświadomienie, że różnica w postępowaniu ze sportowcem a z niesportowcem leży w określonym poziomie sprawności, do którego proces fizjoterapeutyczny musi doprowadzić uszkodzone tkanki.
Cały proces rehabilitacji autor dzieli na 3 fazy; -początkowej oceny pacjenta, - leczenia pierwotnych i wtórnych skutków obrażeń oraz – funkcjonalnych testów i powrotu do „normalnej” aktywności. Uważa on, że większość opracowań koncentruje się na opisie fazy II - leczenia, a przecież fazy I i III są najistotniejsze dla powodzenia jakiegokolwiek programu rehabilitacji. Następnie autor omawia poszczególne fazy, uwypuklając po kolei zasady rehabilitacji.
W fazie I szczegółowa ocena musi być dokonana przed rozpoczęciem leczenia, celem określenia odpowiedniego sposobu postępowania (zachowawcze czy operacyjne), rokowania oraz wykonania obiektywnych i subiektywnych pomiarów dla oceny postępu rehabilitacji. Ponadto analizie musi być poddany mechanizm urazu.
Zasada 2. rehabilitacji mówi o tym, że dla określenia mechanizmu urazu niezbędne jest wielospecjalistyczne spojrzenie na zewnętrzne i wewnętrzne czynniki urazowe i korygowanie ich podczas procesu fizjoterapii.
Zasada 3. rehabilitacji podkreśla zasadnicze znaczenie szczegółowego rozpoznania dla zakwalifikowania pacjenta do rehabilitacji, dokładnego określenia miejsca uszkodzenia i upośledzonych funkcji w stosunku do sportowej aktywności oraz dokonania zobiektywizowanej i subiektywnej oceny skuteczności programu fizjoterapii.
Rokowanie z ustaleniem celów do osiągnięcia w bliskiej i dalszej przyszłości, które muszą być weryfikowane klinicznymi i funkcjonalnymi testami, stanowi zasadę 4. rehabilitacji.
Faza II to leczenie pierwotnych i wtórnych skutków urazu. Pierwotne skutki to patologia, wynikająca z uszkodzenia tkanek, a wtórne to upośledzony zakres ruchu, obniżona moc, siła, wytrzymałość i kontrola mięśniowa, zaburzona propriocepcja i koordynacja, obniżone umiejętności specyficzne dla uprawianej dyscypliny sportu, spadek wydolności sercowo-naczyniowej oraz zmiany w psychice. Celem odbudowy pierwotnych i wtórnych skutków uszkodzeń do poziomu "normalności" każdy z tych czynników musi być stopniowo adaptowany do obciążeń spotykanych w uprawianym sporcie. Dlatego proces rehabilitacji musi przechodzić przez serie etapów; wczesnego – minimalnej aktywności (często z zakazem obciążania), pośredniego – wzrastającej aktywności (częściowe lub pełne obciążanie), późnego – pełnej aktywności (całkowitego obciążania), sportowego – ćwiczenia charakterystyczne dla specyficznej aktywności sportowej. W wielu przypadkach zdarza się, że w programach rehabilitacyjnych uwzględnia się leczenie pierwotnych i wtórnych skutków w tym samym czasie, a nawet czasem kolejność jest odwrotna, i na pierwotne skutki zwraca się uwagę dopiero w późnej fazie, jak w przypadku gdy kończyna jest unieruchomiona po zabiegu chirurgicznym.
Zasada 5. rehabilitacji mówi, że proces fizjoterapii może być podzielony pomiędzy środki (metody), które specyficznie leczą pierwotne uszkodzenia i te wpływające na wtórne skutki obrażenia. Leczenie pierwotnych uszkodzeń obywa się w trzech fazach; opóźnienia (trwającej około 4-6 dni) procesu zapalnego, regeneracji tkanek ( 10- 12 tygodni) oraz ich przebudowy.
Kluczowa jest 6. zasada rehabilitacji, wg której leczenie w fazie opóźnienia polega na zastosowaniu:
PRICE = Protection, Rest, Ice, Compression, Elevation
bezwzględnego unieruchomienia w pierwszych 24-48 godzinach
elektroterapii po 24-48 godzinach
ruchów dozwolonych po 24-48 godzinach, ale tylko w kierunku, w którym nie dochodzi do napinania uszkodzonych tkanek
ortezy dla kontroli ruchu
Kolejną istotną dla procesu leczenia jest
zasada 7. rehabilitacji, która mówi o tym, że w fazie regeneracji stopniowe napinanie blizny tkankowej powoduje zwiększenie i ukierunkowanie włókien kolagenowych. Napięcie to musi przebiegać wzdłuż linii czynnościowej funkcji uszkodzonych tkanek.
W fazie przebudowy ważna jest zasada 8. rehabilitacji. Na leczenie w tej fazie składa się napinanie blizny tkankowej niezbędne dla nadania właściwego kierunku włóknom kolagenowym i dla zapobiegania jej obkurczaniu. Każdy ruch w tej fazie musi być dobrany starannie i stopniowany ostrożnie.
Zgodnie z 9. zasadą rehabilitacji, leczenie pierwotnych uszkodzeń tkanek sprowadza się do odbudowy odporności tkanek na obciążenie i polega na redukowaniu stanu zapalnego tkanek nie poddawanych obciążeniu w warunkach prawidłowych.
Ostatnia 10. zasada rehabilitacji mówi, że fizjoterapia we wszystkich wtórnych uszkodzeniach pourazowych (powikłaniach) nie może wpływać na pogorszenie stanu uszkodzonych tkanek.
Wszystkie wtórnie upośledzone funkcje (wymienione na początku) w wyniku obrażenia muszą zostać odbudowane, a ich sprawność doprowadzona do stanu "normalności", czyli do poziomu wyjściowego.
W tym miejscu autor opisuje skuteczne metody fizykoterapii, wskazuje na techniki, typy ćwiczeń oraz aktywności fizycznej szczególnie pomocne w realizacji celów postawionych na początku planowania przebiegu procesu rehabilitacji. Duży nacisk kładzie na znaną technikę DAPRE (Daily Adjustable Progresive Resistive Exercise), która polega na codziennie dostosowywanym i progresywnie wzrastającym obciążeniu, co jest szczególnie ważne w aplikowaniu ćwiczeń siłowych.
Końcowym etapem rehabilitacji jest faza III czyli wykonanie testów czynnościowych i podjęcie „normalnej” aktywności. Jest to moment, w którym musimy zdecydować, kiedy zezwolić zawodnikowi na powrót do treningu sportowego i zawodów. Decyzja taka musi być podjęta po wstępnym badaniu lekarskim na podstawie którego określimy stan pierwotnych i wtórnych skutków urazu i to dopiero pozwoli na wykonanie specjalistycznych testów funkcjonalnych, charakterystycznych dla uprawianej dyscypliny sportowej. Jeśli zawodnik zaliczy testy asymptomatycznie, będzie poddany ponownemu badaniu lekarskiemu. Dopiero w tym momencie brak objawów klinicznych pozwoli na podjęcie ważkiej decyzji o udziale zawodnika w pełnej aktywności sportowej (oczywiście należy wziąć pod uwagę potencjalne ryzyko ponownego urazu).
Podsumowując autor stwierdza, że dobrze zaprogramowana i starannie przeprowadzona rehabilitacja jest istotną częścią procesu leczenia. Pozwala ona poszkodowanemu na powrót do sportu w najkrótszym i możliwie bezpiecznym czasie. Bez fizjoterapii uszkodzone tkanki nie mogłyby być stopniowo przygotowywane na podjęcie specyficznych obciążeń i pozostałyby bardziej podatne na ponowne obrażenie.
Osobiście uważam, że każdy członek zespołu medycznego, zaangażowanegow opiekę nad sportowcami, powinien dogłębnie zapoznać się ze szczegółami dotyczącymi zasad rehabilitacji w medycynie sportowej, zawartymi w omówionym rozdziale tej specjalistycznej książki.
* Hunter D G. Principles of rehabilitation. In: Hackney R., Wallace A. Sports Medicine Handbook. London: BMJ Books, 1999, s. 453-472.
|
|
